(2) De Genealogie van David Stapel van de Historische Kring Gente noemt Johan Hendrik Stapel "landbouwer, overleden te Gendt op zondag 7 september 1806, zoon van David Stapel en Anna-Margaretha Beuge". Er is geen bron vermeld, maar Jan Hendrik lijkt hoe dan ook een zoon van David Stapel: Er waren geen andere Stapels in de buurt, hij noemde zijn zonen naar David en zijn gezinsleden en David's andere kinderen trouwden kort na Jan Hendrik (1791, 1793, ±1797 en 1806) alsof hij inderdaad hun oudste broer was. Jan Hendrik heeft ook nog met David Stapel en zijn vrouw gemeen dat elke Gendtse informatie over hun herkomst ontbreekt, alsof zij samen uit het niets kwamen.
David en Margrietha zijn voor het eerst in Nederland vermeld in de RK doopakte van hun oudste dochter, in het nabije Hulhuizen:
"Joanna Maria 3-feb-1760 ex Gent, parentes David Stabel & Anna Margaretha Böge".En in vijf Gendtse Nederduits Gereformeerde doopakten:
"1761, 1. Novembris gedoopt 't kindt Frederik: Vader David Stabel; Moeder Anna Margrita Beujens.""1763, den 19. Juny gedoopt 't kindt Frederik: Vader David Stabel, die het zelfs ten doop hield; Moeder Anna Margaritha Beujens.""1765, den 3. Dec. gedoopt 't kindt Maria Catharina: Vader David Stapel; Moeder Anna Margaritha Beujens.""1768, den 13. Mert gedoopt 't kindt Elisabeth: Vader David Stapel; Moeder Anna Margaritha Beujens.""1773, den 3. October is alhier geboren Jan Willem, zoon van David Stabel; Moeder Anna Margrieth Beugen, en den 10. dito metbovengenoemden naam gedoopt. Getuige was de vader."Omdat de Gendtse doodboeken verloren gingen zijn hun overlijdensakten met eventuele gegevens over hun herkomst niet terug te vinden. Maar de spelling "Böge" in de Hulhuizense geboorteakte klinkt heel Duits.
(3) Duitse herkomst ligt bij gebrek aan enig Nederlands spoor vooral ook voor de hand, omdat de combinatie David Stapel, Böger en Johan Hendrik Stapel wel voorkomt in het kerkboek van de Evangelische Kirche te Eickel, toen een dorpje van ±300 inwoners bij het Duitse Gelsenkirchen. De foto's hierboven zijn uit een film met lotnr. M971581 die de Heiligen der Laatste Dagen in Saltlake City (familysearch) van dat Kerkboek bewaren. De inhoud sluit goed aan bij de oudste gegevens uit Gendt, met zo'n twee jaar tussen de doop van Johann Henrich in Eickel en die van Joanna Maria in Hulhuizen. Dezelfde tijdspanne als tussen hun eerste vijf Gendtse kinderen. Het lijkt er bovendien op dat zij in Eickel passanten waren: (1) David kwam uit Pommeren, (2) zij zijn de enige Stapel en Böger in dit Eickelse kerkeboek en (3) ze verdwenen net zo spoorloos uit Eickel als ze in Gendt uit het niets verschenen.
Weliswaar is de Anna Gedruth Böger uit de trouwakte moeilijk te rijmen met de Marg N. in de geboorte akte. Maar als haar roepnaam Greetje was, dat veel lijkt op Geertje, dan kunnen die gemakkelijk worden misverstaan en kunnen ook de bijbehorende doopnamen Margaretha resp. Gedruth/Geertruida even gemakkelijk worden verwisseld.
De slordige dictie van Marg. N. in de Eickelse doopakte is alleen te begrijpen als de dominee haar naam na veel herhalingen echt niet verstond en de moed opgaf. Sprak David een vreemd dialect of had hij gedronken? Als hij sober was dan kon hij niet lezen of schrijven, anders had hij de naam wel gespeld voor de dominee. Of had hij misschien een reden om haar naam niet te noemen...?
(4) Pruisisch Pommeren is waar David vandaan kwam, volgens Dr. Andreas Metzing van de Evangelische Archivstelle in Boppard. Hij schreef mij 16 mei 2006: "Pommern an der Mosel war im 18. Jahrhundert ein rein katholischer Ort. Evangelische Einwohner hat es in dieser Gegend erst seit dem 19. Jahrhundert gegeben. So wie der Eintrag aus dem Eickeler Kirchenbuch formuliert ist, scheint auch alles dafür zu sprechen, dass mit "Pommern" die preußische Provinz Pommern gemeint ist".
Omdat Davids oudste dochter in Hulhuizen RK werd gedoopt was het toch nog nodig dat Frau Marita Kohl, Archivarin des Bistumsarchiv Trier, 16 oktober 2007 kon bevestigen "das der Ort Pommern an der Mosel ein Familienbuch führt in dem alle katholischen Familien aufgeführt sind, die im Zeitraum 1612 - 1798 dort gelebt haben. Der Familienname Stapel taucht jedoch nicht auf". Daarmee heeft het Romeinse wijndorpje aan de Moezel definitief afgedaan als Davids mogelijke geboorteplaats en blijft Pruisisch Pommeren over!
Op de website familysearch is te vinden dat er in de 19e eeuw Stapels woonden aan weerszijden van de Oder, in het nog altijd Duitse Voorpommeren en het nu Poolse Achterpommeren, tussen de Oostzee en Berlijn. Net als in Gendt hadden zij vaak (drie-)dubbele doopnamen met Carl, Christiaan, David, Elisabeth, Friedrich(erike), Gottfried, Henriette, Jacob, Johann(Anna), Marie of Wilhelm(ine) naast door de vroege Gendtse Stapels niet gebruikte combinaties met Albert, August, Dorothe, Gottlieb, Luise of Michael.
Kerkeboeken uit de tijd dat de Eickelse/Gendtse David Stapel in Pommeren werd geboren zijn er niet meer te vinden: In het Oder-Neisse grensgebied tussen Duitsland, Rusland en Polen zijn de inwoners in de loop van de Europese geschiedenis bij herhaling opgejaagd en verdreven en vaak namen zij hun kerkeboeken dan mee. Sommige daarvan zijn teruggevonden en verzameld o.a in het Berlijnse EK Zentral Archiv, maar de eerste helft 18de eeuw is daar niet bij. Nog wel bewaard is het 1820-1874 Kirchenbuch Faulenbenz, een gehuchtje van 28 "Feuerstelle" dat vanaf 1886 Eichenwalde heette en nu Dębice, 16 km onder Naugard of Nowogard, net over de huidige Poolse grens. Daarin staat een naam die ik in Nederland ook al zag bij acht generaties Gendtse Stapels en in Duitsland nog nergens anders dan in Eickel. Voor €20.60 en €8.00 bankkosten stuurde Frau Kirsten Schäffner van het Landesarchiv Greifswald mij feb.2008 een copie van zijn overlijdensakte: "Gewezen boer en dorps schout David Stapel, oud 91 jaar, 2 maanden en 11 dagen, van ouderdom gestorven op 24 juni 1842 om zes uur 's-morgens, een weduwe en vier volwassen kinderen achterlatend". Een neef van onze Gendtse voorvader? Zijn ouders of geboorteplaats worden niet genoemd, maar de nauwkeurige leeftijdsopgave doet vermoeden dat men er (toen nog) beschikte over zijn doopakte en hij dus ook in Faulenbenz is geboren.
(5) Het Emigrationspatent van de aartsbisschop van Salzburg prins von Firmian moet de geschiedenis van onze familie Stapel mede hebben bepaald, met de verbanning in 1731 van alle Salzburgse protestanten. Koning Frederik Willem I van Pruisen bood 12 000 van hen gastvrijheid o.a. in Pommeren, in de hoop dat zij het 20 jaar tevoren door de pest ontvolkte land weer tot ontwikkeling konden brengen. Anderen gingen naar Nederland, Engeland en de V.S.. Zie o.a. de Engelse Wikipedia (Salzburg) en de Preussische Algemeine Zeitung van 5-aug-2006.
David Stapel "auss Pomern" moet gezien zijn huwelijk in 1755 zijn geboren ongeveer tussen 1720 en 1735. Hij heeft de directe gevolgen van het Patent dus meegemaakt en was mogelijk zelf een (nog ongeboren) banneling. Dat kan een aantal nog niet benoemde dingen verklaren:
• De naam David Stapel vond ik in Duitsland en Nederland alleen nog in onze familie. Wel is David Staple of Staples bij tientallen te vinden in het Engeland en de V.S. van de 18e eeuw, op familysearch. De nasleep van het Emigrationspatent kan hier een verklaring bieden, hoewel sommigen ruim voor 1731 zijn geboren. Hadden hun ouders het zien aankomen, of hebben zij niets met Salzburg te maken?
Ik vond vier Amerikanen genaamd "David Stapel" actief op internet; hun familie geschiedenis zou zulke vragen kunnen verduidelijken.
• De namen van de vroege Gendtse Stapels lijken ontleend aan die van de Pruisische vorsten uit die tijd. Namen van de Habsburgse vorsten uit Oostenrijk gebruikten ze niet, hoewel ook die toen heel populair waren. Emoties rond de verbanning zouden die voorkeur kunnen verklaren.
• De katholieke doop van hun eerste Gendtse dochter Johanna Maria, naast de EK en NG doop van hun andere kinderen, kan het toevallige gevolg zijn van toenmalige aangifte regels in het Nederlands-Duitse grensgebied rond Gendt. Feit is dat Johanna Maria ook als "Roomsche" trouwde. Met de gereformeerde Johannes van de Vendel. Dat kon niet zomaar: beiden hebben daarbij "plegtig belooft de kindere hunnen Echt in den Gereformeerden Godsdienst onverhindert optevoeden". Johanna Maria moet daarom zijn gesteund of sterker: door een van haar ouders zijn opgevoed in het RK geloof. De vraag dringt zich dan ook op of David en Anna Margaretha een verschillend geloof aanhingen. Het Emigrationspatent onderstreept dat gemengde huwelijken in die tijd en zeker in Pommeren heel problematisch moeten zijn geweest. Als David en zijn Gretchen die problemen ontliepen, bijvoorbeeld door weg te vluchten uit Faulenbenz en heimelijk te trouwen in Eickel, dan zijn de hiaten in hun akten precies wat ze gewild zouden hebben, vooral betreffende haar naam en herkomst. Het zou ook verklaren waarom David en Margaritha geen lidmaat waren van de NG Kerk in Gendt. Van hun kinderen werden alleen Johan Hendrik en Frederik ingeschreven, op de gevorderde leeftijd van ruim 40 alsof pas toegelaten toen hun ouders niet meer met hun twee geloven op één kussen sliepen...
Interessant is een openbare lijst waarop 21 475 Salzburgers hun protestantse geloof bekenden. Op een index van Susan Ferrill met de 3 400 achternamen van de 12 000 protestanten die naar Oost-Pruisen kwamen ontbreken Böger en Stapel, waarmee overigens nog niet meteen vaststaat dat die er niet bij waren.
Er kwam trouwens ook al in de 17e eeuw een Stapel van Pommeren hierheen: Op 14 mei 1651 trouwde de lakenbereider Johannes Stapel uit 't Lant Meckelenburch met Jannetgen Jans uit Leyden. Hoe 't hen verging is voorlopig een ander verhaal...
(home = www.cstapel.nl)